pradip namdeo chogale

  What is World Migratory Bird Day?    World Migratory Bird Day (WMBD) is an annual global campaign aimed at raising awareness about migratory birds and their conservation. It was initiated in 2006 by the Secretariat of the Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds (AEWA) and the Convention on Migratory Species (CMS). The campaign is celebrated on the second Saturday of May and October each year. WMBD promotes the conservation of migratory birds and their habitats through various educational activities, events, and initiatives around the world.   India actively participates in World Migratory Bird Day (WMBD) celebrations and initiatives. India is known for its rich biodiversity and plays a crucial role in the conservation of migratory birds. India is home to several important bird habitats, including wetlands, national parks, and wildlife sanctuaries, which serve as crucial stopover points for migratory birds.    India is home t...

 अनुज्ञा विझता विझता स्वतःला सावरलं नाही, नाही असं नाही तगमग यांची की सर्वांना समजून घेताना, स्वतःला कोणीच समजलं नाही भीती यांची की व्यक्त करू की नको खंत मनातली, दुसऱ्याला जपण्यासाठी जर आपणच असू जबाबदार इतरांच्या दुःखासाठी, मग टाकून मोडू नांगी आत्म सन्मानाची संवेदनशीलता इतकी 'तिला' जपण्यासाठी, विझता विझता स्वतःला सावरलं नाही असं नाही पद, पैसे आणि स्वातंत्रा म्हणजे तोडू सगळी नाती, मी आणि माझं घरटं उबदार करण्यासाठी विझू लागली आहे माझ्या मनातली माया-ममतेची ज्योती, नको आता मला त्यात स्नेहल तुपाची आहुती उद्रेक होत आहे मनात शेवटी सोडून जात आहे धरती, विझता विझता स्वतःला सावरलं नाही असं  नाही 'तो' नाही रडू शकत नाही मोडू शकत, त्याला सामाजिक खोट्या 'पुरुषत्वाची' रीती अंध भक्ती आणि प्रेम स्वार्थी, कोनाड्यातला खोटा अहंकार जपण्यासाठी हरतो आहे 'तो' त्या प्रत्येक वेळी आई, पत्नी, मुलगी, मैत्रीण आणि ताई समजून घेण्यासाठी खरं सांगतो फार बरं नसतं टोकदार वळणावर, नातं थोडं आणखी चवदार करण्याची मला भीती शब्दच होतात माझ्या शेवटच्या प्रवासातले खरे सोबती, विझता विझता स्वतःला जपलं ...

प्रस्तावना: -  वाचक दोस्तहो आपल्या अवती-भवती सर्वत्र सध्या विकास कामांचा धुडगूस चालू आहे. शहर स्मार्ट आणि गावे मॉर्डन होत आहेत. परंतु यात आपण जाणीवपूर्वक रीत्या गाणारे पक्षी, भिरभिरणारी फुलपाखरे, पावसातील चिखल-मातीचा सुवास यांना दूर सारत आहोत. माझी सदर कविता  'गुलमोहर टेकडी' हि या बद्दल माझा अनुभव मांडत आहे. मला नक्कीच जाणीव आहे आपला हि असाच काहीसा वर्तमान अनुभव असेल.........       गुलमोहर टेकडी काळ्या चकचकीत डांबरी सडकेवर आजकाल दुपार फार असह्य होते   I निदान ते तरी बरं कारण शहरातील तो गुळगुळीत क्राक्रीट रोड तुलनेने अधिक आग ओकत असतो II १ II रामवाडीची ती गुलमोहर टेकडी आजकाल गुलमोहरी ला मुकली आहे  I कारण रुंदावणारा मुबंई-अलिबाग महामार्ग तिला सतत मागे सारत आहे II२II उन्हात सावली मला, तिला आणि त्याला साऱ्यांना हवीहवीशी वाटते  I पण तिची निर्मिती करणारी वृक्षराजी आम्हाला आजकाल अडचणीची ठरते II३II कोकीळ आता कधी तरीच कुहुकुहू करते, कारण किनारी असलेली अंबराई आता तिथे नाही  I नाही तिथे उरली आहेत ती चिमुकली पाणवठे नाही खळखळणार ओढा II४II चित्र फ...

  समृद्ध कोकण आणि धगधगता विकास   कधी-कधी काही गोष्टी आपण ज्या अनुभवतो त्या बाबत जर सजगतेने विचार केला तर नक्कीच आपल्या मधील बहुतेकांना आपण फार नशीबवान आहोत याची प्रचिती नक्कीच येईल. फेब्रुवारी २०२३ चा महिना हा माझ्यासाठी याच प्रमाणे अगदी भरभरून अनुभवाचं गाठोडं देऊन गेला. जवळपास ८५०-१००० किमी इतकं अंतर, २३ दिवस आणि शेकडो माणसाच्या गाठी-भेटी, प्रदीर्घ चर्चा, कोकणचा समृद्ध समुद्र किनारा आणि रीती-भाती सोबतीला मनपसंत चवदार जेवण यांनी या संशोधन सफरीची मज्जा गडद केली. इतक्या सुंदर आठवणींना मात्र कधी-कधी  किनार लाभली भेसूर सत्याची. कोकण सुंदर आहे परंतु म्हणूनच आज ते विकास प्रकल्पाच्या आणि चुकीच्या पर्यटन धोरणांचा बळी ठरत आहे. अजून तरी आपण पुष्कळ काही करू शकतो या निसर्ग समृद्ध कोकणातील संस्कृती आणि जैवविविधता टिकवण्यासाठी. पण आज करण्याची गोष्ट उद्यावर टाकली तर मात्र हे चित्र बदलून जाईल. मग मात्र आपल्या दिसतील या कोकणात सर्वत्र  समुद्र किनारी साचलेला कचरा आणि पर्यटनाच्या नावाखाली जगोजागी उभे होत जाणारी हॉटेल व्यवस्था, मोठं मोठी तेलशुद्धी  प्रकल्प आणि अजस्त्र पोर्ट सोबतीला...

  तिच्या साठी त्याची गोष्ट तो आणि ती यांची गोष्ट तशी फार जुनी,    पण तितकीच ती नवीन आहे  I एडन च्या बागेत तो आदम आणि ती इव होती,    मानवी सभ्यतेच्या सृजनाची ती वीण होती   II १ II  तो कधी पती म्हणून तीची जन्मभर सोबत करतो,   पत्नी म्हणून कधी ती आजन्म त्याला हिंमत देते  I  कधी तरी तो तिला भोग समजून उपभोगत असतो   सहनशीलतेची मूर्ती बनून ती त्याला पूजत असते   II २ II  कधी तरी तो भाऊ बनून तिच्या साठी दुनियेशी लढतो  ती मग सासरी जाताना त्याची बहीण म्हणून हंबरते I  नसते ज्याला कोणी अशी पाठराखीव बहीण त्याचं दुःख तो हरघडी पचवतो  वेड्या बहिणीची वेडी माया त्याला भाऊबीजेला रडवते   II ३ II  तो जेव्हा तिचा मित्र असतो तेव्हा मैत्री मध्ये जादूगरी विलक्षण असते  दुनियादारी कशी असो तिला माहीत असते तो तिच्या साठी मरमिटने वाला जिगरी यार आहे  I  एका मुलीची एका मुलासोबत असलेली मैत्रीची घट्ट वीण कधीच दुनिया समजत नाही म्हणूनच आज देखील भिन्न लिंगी व्यक्ती ची सहज जोडी नाही  II ४ II  तो कठोर, भांडख...

  महितीपटाच्या माध्यमातून  समजुन घेऊ MPA   शाळेमध्ये विदयार्थी म्हणून असताना   “जीवो जीवस्य जीवनम्”  ह्या संकल्पनेचा आपणांस नक्कीच विज्ञानाच्या पुस्तकात परिचय झाला असेल. श्रीमद्भागवत पुराण प्रथम स्कँध, तेरावा अध्याय , श्लोक सेहचालीस मध्ये याचा उगम सापडतो. या श्लोकाचा अर्थ काय? याचा मागोवा जर आपण घेतला तर विविध तज्ञ व्यक्ती त्याचा अर्थ निरनिराळा सांगतील. परन्तु सजीवांचा परस्परांशी असलेला  जगण्यास आवश्यक सहसबंध महत्वाचा आहे ही बाब आपण विज्ञानाचा विद्यार्थी म्हणून यातून अधोरेखित करू शकतो. जगभरात सध्या वाढत जाणारे तापमान, जागतिक हवामान बदल, आम्लीय पर्जन, वाढती वृक्ष तोड या बाबत विविध प्रसार माध्यमातून आपण नेहेमी वाचत असतो. या गोष्टी आपल्या वर प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे रित्या परिणाम करत असतात भले आपण समुद्र किनारी राहत असो की ध्रुवीय क्षेत्रात या साऱ्या गोष्टी आपल्यावर नक्कीच परिणाम करत असतात.   नुकतीच मी अंटाआर्टिक पेनीसुला आणि प्रिस्टीन सी यांच्या नॅशनल जियोग्राफी सोबत संयुक्त सागरी मोहीम यांवर आधारित एक माहितीपट पहिला. मानवी वस्ती आणि दैनंदिन प्...

    मी तेव्हा कुलाबा महानगर पालिकेच्या मराठी माध्यमाच्या तिसऱ्या इयत्तेत होतो जेव्हा सर्वांत पहिल्यांदा गौतम बुद्ध यांच्या विचार आणि कार्याची ओळख मला झाली. निमित्त होतं भाषणाच्या स्पर्धेत तिसरा आलो म्हणून मला बक्षीस म्हणून भेट दिलेलं पुस्तक. प्रसिध्द लेखिका लीला जॉर्ज यांच्या मूळ इंग्रजी पुस्तकाचे ते अनुवादन होत ज्याचं शीर्षक होतं 'गौतम बुद्ध'. सोपी भाषा आणि आकर्षक रंग, चित्रे आणि पाली भाषेतली अवतरणे यांमुळे मला ते पुस्तक फार भावलं. आतापर्यंत जवळपास ५० हुन अधिक वेळेत मी त्या पुस्तकाची पारायणे केली. तेव्हा माझं वय साधारण ८-९ इतकं असेल परंतु तेव्हा देखील त्या विचारांची माझ्या मनोपटलावर पडलेली छाप आज देखील कायम आहे.   अकरावी ला असताना यशवंतराव चव्हाण राष्ट्रीय ग्रँथालयात मी पहिल्यांदा प्रवेश केला.  विज्ञान शाखेतील विदयार्थी म्हणून नियोजित शैक्षणिक पाठ्य पुस्तकांपेक्षा मला या ग्रँथालयातील पुस्तके अधिक जवळची वाटू लागली होती. तेथेच पहिल्यांदा मला डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचार आणि कार्य विश्वाचा परिचय झाला. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे लेख आणि भाषणे याचे महाराष्ट्र शा...