pradip namdeo chogale

                                सातपटी - मुरबे आणि पापलेट      मार्च महिन्याच्या १४ तारखेला आम्ही आमचा प्रवास सुरू केला तो अर्थात केंद्रीय समुद्री मत्सकी संशोधन संस्था कोचीन कडून महाराष्ट्राच्या दिशेन. वर्ष २०१२ मध्ये ‘भारतीय समुद्री परीक्षेत्रा अंतर्गत आढळणारे सागरी सस्तन प्राणी’ या प्रकाशित झालेल्या पुस्तका अनुसार भारतीय समुद्री क्षेत्रात सत्तावीस विविध सागरी सस्तन प्राणी असण्याची नोंद करण्यात आली आहे. या उपलब्ध संशोधन माहितीची शिदोरी घेऊन सध्या भारतीय परीक्षेत्रात आढळणारे सागरी सस्तन प्राणी याची एकूण प्रजाती विविधता आणि विपुलता समजून घेणे हाच उद्देश ठेऊन आम्ही महाराष्ट्राकडे प्रयाण केले. सुमारे ७२० किमी सागरी किनारा महाराष्ट्राला लाभला आहे या समुद्री किनाऱ्य अंतर्गत विविधतेने संपूर्ण अशी बंदरे आणि कोळीवाडे या किनाऱ्य वर डोलाने उभे आहेत.   या सागरी संशोधन सफरी अंतर्गत जे काही संशोधन होईल ते आपण सारेच काही कालावधी च्या अंतराने विविध संशोधन शोधपत्रिकेच्या लेख मालिकेच्या स्वरूपात वाचू शक...

  पवित्र रमजान आणि मी     ईश्वराच्या बागेतली प्रत्येक फुलं सुंदर असतात                  कारण ती त्यांनीच निर्माण केलेली असतात   आपण म्हणतो हा छान तो वाईट, ती सुंदर आणि ती फक्त बरी           परंतु ही सारी तोकडी मापे असतात आपल्या फुटपट्टीची      डोक्यावरून ओढणी घेणारी रुबिना आणि केस मोकळे सोडलेली योजना            कानाला जान व अडकवणारा गोपाळ की चर्च मधला जॉन भाई    या साऱ्यांची नावे आपण जेव्हा पुकारतो तेव्हा आपल्याला काय आठवते?           त्यांची धर्म, जात, प्रार्थनास्थळे आणि पूजेची साधने      ईश्वराला कसे अनुभवावे यांचे नानाविधी मार्ग सारे       पण जेव्हा सुर जुळून येतात व मन एक होतात तेव्हा तो प्रकट होतो    निळे पाणी – मोकळे आकाश कधी गढूळ वा आंधरलेलं नसतं        ते कधी उजळ कधी गडद यासाठी दिसते की आपण त्याला केव्हा कसे पाहतो   ...

  Mermaid of the Infinite Ocean - Sylvia Earle About 90% of the fish and aquatic life that we catch from the sea for food, about 50% of the coral reef, and much more beautiful and important marine biodiversity have been destroyed today. A very large amount of plastic is settled in the global ocean. As Social and Civilized living beings we are doing a lot of evil and harmful things to the environment. But in these challenging times, a mermaid has been studying the ocean for the last 4 decades. This is the story of her and her obsession with the sea.   This crazy journey began in 1953 when our country, India, had just been liberated from slavery. The whole world was competing to set foot on the moon. But then she jumps into the sea for the first time. Take a closer look at the ocean and then a crazy journey begins. She constantly goes deeper into the ocean and build-up a healthy friendship with the ocean. About 99% of the oceans are completely open to us today, so we have to...

 केरळ मध्ये आल्या नंतर काही अनपेक्षित पक्षी पाहण्याचा योग आम्हा दोघांना लाभला. पश्चिमी घाट प्रदेशात आढळणारा व्हाइट-बेल्ड ट्रीपी ज्यास मराठी मध्ये पांढऱ्या पोटाचा टकाचोर असं म्हणतात तो हा पक्षी आणि त्याची वर्तणूक या संबंधी मी लिहिलेला हा लेख 'दैनिक अमर उजाळा' या हिंदी भाषिक वर्तमान पत्रात नुकताच प्रकाशीत झाला आहे.   मित्रहो खाली दिलेल्या लिंक वर क्लीक करून तुम्ही हा लेख वाचू शकता. हिंदी भाषेत लेख लिहिण्याचा माझा हा पहिला प्रयत्न आहे. नक्कीच वाचा आणि आपली प्रतिक्रिया कळवा. https://www.amarujala.com/columns/blog/bird-watching-in-lockdown-love-and-birds-love-bird-watching-in-india?src=top-lead&pageId=1 छायाचित्र: -  John Gould (1804 – 1881)  -  Transactions of the Zoological society of London https://en.wikipedia.org/wiki/White-bellied_treepie#/media/File:DendrocittaLeucogastra.jpg

  निसर्ग निरीक्षण आणि कुतूहल   माझ्या समस्त अक्षरज्ञान असलेल्या दोस्तानो    खूप दिवस मनात एक गोष्ट घर करून होती जी मला व्यक्त करावीशी वाटत होती. ही गोष्ट आहे ‘निसर्ग निरीक्षण’ आणि ‘जिज्ञासा’ या बाबत. साधारण आज दहा दिवस झाले असतील मी कर्नाटकची सागरी सफर करून पुन्हा रोजच्या ठिकाणी ‘सागरी सस्तन प्राणी प्रयोगशाळा’ केंद्रीय सागरी मत्सकी संशोधन संस्था, केरळ येथे रुजू झालो आहे. पंधरा दिवस दर्या राज्याचे अथांग वैभव पाहून मी पुरता मंत्रमुग्ध झालो आहे. शाळा-महाविद्यालये आणि शेवटी मुंबई स्थित विज्ञान संशोधन संस्था येथील वास्तव्यात मी जे काही वाचलो, शिकलो आणि ज्ञान संपादन करण्याचा प्रयत्न केला त्या सगळ्या गोष्टी एका बाजूला आणि जे या पंधरवड्यात पहिले ते एका बाजूला. वि. वा. शिरवाडकर लिखित ‘कोलंबस चे गर्वगीत’ ही कवीत सतत माझ्या मनात पिंगा घालत होती परंतु त्यात ही ‘नाविकाणा ना कुठली भीती’ ही ओळ खास.   समुद्राच्या लाटांवर हिंदोले खात वर खाली होणारी आमची बोट सतत पोटात जे आहे नाही त्या सगळ्या बाबी समुद्र मंथानात जसे हलाहल विष बाहेर पडते तसे हालहाल करून बाहेर काढण्याचा प्रयत्न ...

  रंग त्यांचे वेगळे, वेगळी त्यांची भाषा    भाव वेगळे सुर वेगळे , वेगळी त्यांची ऋचा  भारत भूमी असे आपली आगळी तिची कथा    विविधतेत मला सापडली तिची मंत्रमुग्ध करणारी व्यथा  II १ II नाही मला अवगत येथील मल्याळम भाषा     तरी घुमते  आजही येथे तुकाराम आणि मुक्ताई गाथा  सुर आणि संगीत हे तर जातात ओलांडून सीमाप्रांत व  भाषा     एकच नाद एकच साद सांगे 'फक्त प्रभू मी तुझ्या'  II २  II विज्ञान, साहित्य, कला आणि कल्पकता येथे चहू रंगी नाचते      दारा समोर बाग आणि घरी डार्विन-न्यूटन चालते  शिक्षण देई व्यापक डोळा त्याची नांदी येथे घुमते      स्त्री साक्षरता येथे विविध कार्यक्षेत्रात बरोबरीने चालते   II ३  II जेव्हा ओलांडतो आपण सीमा आपल्या घरं आणि दाराच्या   तेव्हा जाणीव तीव्र होते भारत सारा प्यारा था  एक देश एक ध्वज एक गान खूप खास आहे    विविधतेतली एकता हाच आपल्या राष्ट्रप्रेमाचा श्वास आहे    II ४  II    - प्रदिप नामदे...

नियोजन शून्य पद्धती मुळे मासेमारी करताना जे अनावश्यक रित्या जाळ्यात पकडले जाते वा फेकले जाते अश्या सगळ्या सागरी संसाधनाचा अंतर्भाव कुटा वा Bycatch या परिभाषेत करता येईल हि गोष्ट आपण मागील लेखा मध्ये समजून घेतल्यावर आता पुढे आपण समजून घेऊ की सागरी सस्तन प्राणी (देवमासे व डॉल्फिन ई..), सागरी पक्षी आणि समुद्री कासवे याची यात काय वताहत होते.   जगभरात अथांग पसरलेल्या सागरी क्षेत्रात सात समुद्री कासव प्रजाती आढळून येतात. ऑलिव रीडले, लेदर-बॅक, सी ग्रीन, लॉगर हेड आणि हॉक्सबिल या पाच सागरी कासाव प्रजाती भारतीय मुख्य भूमी चे समुद्री किनारे, सागरी प्रदेश, मुख्य बेटे आणि खाडी तसेच नदीच्या जवळ असल्याची शास्त्रीय अभ्यास नोंदी आहेत. कॅम्प रीडले आणि फ्लॅट बॅक समुद्री कासवे याची खात्रीदायक नोंदी अजून आपल्या येथे झालेल्या नाही आहेत परंतु जगभरात इतर भागात मात्र ही समुद्री कासवे विपुलतेने आढळून येतात. समुद्री कासवे ही सागरी अधिवासात खूप महत्वाची भूमिका बजावतात. सागरी वनस्पति आणि शैवाल याचे बिजप्रसरण, पाठीचा कणा नसलेल्या कित्येक लहान मोठे सागरी जीव हे देखील फार मोठा पल्ला या कसवयांच्या मदतीने पार पाड...